Društvo Kultura

Izašla knjiga o arheološkom nasleđu Homolja

Foto/M.M. Arheološka svedočanstva Homolja
Iz štampe je nedavno izašla monografija o kasnoantičkom i ranovizantijskom nasleđu Homolja, autora Milana Milovanovića iz Arheološkog instituta u Beogradu i Olivere Filipović iz Zavičajnog muzeja Homolja u Žagubici.

U intervjuu za Boom93 arheolog Milan Milovanović, autor ove ove knjige, govori o samom značaju arheološkog nasleđa Homolja, kao i značaju ovih istraživanja za našu kulturu i istoriju. Reč je o arheološkoj sintezi koja obuhvata materijalnu građu, okvirno opredeljenu u razdoblje 4-6. veka u slivu gornje Mlave i njene okoline.

Knjiga govori o arheološkom nasleđu Homolja i značaju ovih istraživanja za naš region. Sa Milanom Milovanovićem govorimo i o Homolju kao važnom turističkom potencijalu Braničevskog okruga.

Vaša knjiga nosi naslov „Kasnoantičko i ranovizantijsko nasleđe Homolja – Arheološka svedočanstva“. Kako i kada ste došli na ideju da napišete jednu takvu sintezu?

„Moram da priznam da se ideja stidljivo javila još u vreme kada smo koleginica Olivera Filipović i ja bili studenti arheologije na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Kada ste jako mladi, imate ambicije, vremena i hrabrosti da započnete velike ciljeve. Mi smo najpre bili vođeni izveštajima domaćih i stranih putopisaca koji su prolazili Homoljem tokom 19. veka. Oni su iza sebe ostavili dragocene podatke o visinskim utvrđenim naseljima unutar pomenute mikroregije. Vođeni njihovim beleškama, mi smo od 2014. do 2020. godine u nekoliko navrata, a u granicama sopstvenih mogućnosti, sproveli obilaske terena sa ciljem da utvrdimo stepen očuvanosti utvrđenih naselja. Obišli smo desetak arheoloških lokaliteta, sproveli anketiranje meštana, registrovali pokretne nalaze, utvrdili mikrolokaciju itd. Upravo su rezultati tih naših skromnih istraživanja objedinjeni u našoj monografiji.“

Foto/Milan Milovanović arheolog

Šta je bio glavni cilj objavljivanja publikacije?

„Odmah na početku pisanja smo se koleginica Olivera i ja složili da treba predstaviti sve rezultate dosadašnjih istraživanja naučnika različitih struka na jednom mestu. U tom smislu smo najpre obratili pažnju na geografska ispitivanja Homolja. Ovim krajem su se bavili naši najbolji istraživači, kao što su Jovan Cvijić ili Jovan Marković. Zatim smo u rad uključili istorijski kontekst koji se odnosi na područje Braničeva i šire okoline kako bi čitaoci mogli lakše da stvore sliku o dešavanjima između 4. i 6. veka. Poseban osvrt je dat na moj najomiljeniji deo, a to je već pomenuti istorijat istraživanja. Mnogo puta sam već govorio o tome, i podsetiću opet, da je naš Požarevljanin, akadmik prof. Jovan Dragašević dao ogroman dopinos srpskoj arheologiji, pesništvu, prosveti, nauci i vojsci, a da u našem gradu nema spomenik ni ulicu u centru. Pored njega, Homoljem su se bavili i drugi istraživači i putopisci i ja sam ubeđen da će čitaoci uživati u odeljku o istorijatu istraživanja.“

   Do kakvih ste rezultata došli?

„Rezultati su sjajni. U Homolju postoji čitav niz dobro očuvanih utvrđenih naselja koja su sigurno bila naseljena tokom kasnoantičkog ili ranovizantijskog doba. Naravno, ne treba isključiti graditeljske aktivnosti i tokom drugih perioda isrtorije. Mi smo se u ovom slučaju ograničili na period 4.-6. veka budući da na ovom području dominira hronološki osetljiva arheološka građa iz tog vremena. Ona pruža uvid u činjenice o svakodnevnom životu stanovnika u ovom delu Vizantijskog carstva. Podsetimo se, u datom periodu Homolje je većim delom ulazilo u sastav provincije Prve Mezije unutar prefekture Ilirika. Treba napomenuti da je u to doba Balkan bio izložen mnogobrojnim varvarskim razaranjima (Germana, Huna, Slovena, Avara itd.) i unutrašnjim pobunama, stoga su stanovnici Carstva morali da traže zaštitu na teško pristupačnim visinskim pozicijama. Upravo obronci Homoljskih planina i Beljanice daju pogodne uslove za izgradnju utvrđenih naselja koja su pružala bezbednost i lakšu kontrolu u slučaju neprijateljskog napada.“

karta
Foto/ lokalitet

Da li su pored Vizantinaca u Homlju boravili i drugi narodi tokom 4-6. veka?

Moram da napomenem da imamo čvrste dokaze o prisustvu stranog etnosa u Homolju. U pitanju su nalazi koji se opredeljuju za Germane, tačnije Istočne Gote koji su na prostoru severnog Balkana boravili tokom druge polovine 5. veka. U tom smislu izdvajamo fragmentovanu fibulu tipa Prša – Levice koja je na Poluostrvu retka, a koja je izložena u Zavičajnom  muzeju Homolja u Žagubici. Za sada je teško reći u kom svojstvu su Goti boravili u Homolju: da li je reč o njihovom vojnom pohodu ili su možda oni tu bili angažovani kao federati (plaćenička vojska) od strane vizantijske vlade.

Foto/ M.M/ Ranovizantijski nalazi iz Homolja

Da li možda postoje indicije o slovenskom ili srpskom naseljavanju Homolja tokom 4-6. veka?

Znate kako, indicija ima ali dokaza nema, kako arheoloških, tako ni istorijskih. Tokom 6. stoleća pisani izvori beleže prve upade Slovena na Balkan. Mi za sada ne raspolažemo arheološkom građom u Braničevu na osnovu koje bismo mogli da kažemo nešto o prisustvu slovenskih plemena tokom ranovizantijskog perioda. Mišljenja sam da prisustvo slovenskih plemena i kasnije Bugara, možda možemo očekivati tokom ranog srednjeg veka na visinskim utvrđenim naseljima ali za tako nešto je neophodno sprovesti arheološka sistematska iskopavanja. Upravo je jedan od ciljeva naše publikacije taj da probuidi interesovanja za takve poduhvate.“

homolje
Foto/M.M. Homolje

Da li, po Vama, Homolje može da bude turistička atrakcija?  

„Apsolutno. O turističkom potencijalu je govorio već pomenuti Jovan Dragašević, davne 1876. godine. On je prvi skrenuo pažnju na kulturni, prirodni i duhovni značaj Homolja pozivajući Beograđane na odmor u ovaj kraj. Mislim da mi možemo otići i korak dalje i u budućnosti sa verom raditi na tome da ovaj pitomi predeo predstavimo čitavom svetu.“

 Knjigu su izdali  Centar za nove tehnologije iz Viminacijuma i Arheološki institut u Beogradu.

 

Avatar

Tatijana Spasojević

1 Komentar

Kliknite ovde da biste komentarisali

Vaš komentar

  • Čestitke za knjigu Milane, i mnogo uspeha u daljem radu i novim otkrićima!

%d bloggers like this:
Send this to a friend